على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1439
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
پس جستن اسب . و ترسيده شدن . خيش ( xayc ) ا . ع . جامهء رقيق باف ستبر تار از بدترين كتان و يا از ستبر تر عصب . و كرباس . ج : اخياش و خيوش . و مرد دنى و پست . و نام كوهى . خيش ( xayc ) ص . ع . رجل خيش العمل : مرد شتاب كار و جلد كار . خيش ( xic ) ا . پ . نوعى از پارچه و بافتهء كتان . و پارچهاى كه از پشم و پنبه با هم بافته شده باشد . و افزارى به جهت زراعت . و چوبى كه بر گردن گاو نهند و آهن قلبه و قلبه ران و قلبه رانى . و خيش مصر : كتان مصرى . و بن خيش : دسته و دنبالهء قلبه . خيشاوه ( xic ve ) ا . پ . زمين شيار كرده . خيشة ( xaycat ) ا . ع . واحد خيش يعنى يعنى يك عدد جامهء خيش . و ذو الخيشة : از القاب است . خيشخانه ( xic - x ne ) ا . پ . خيمهاى كه از پارچهء كتانى و يا از نى سازند . و خانهاى كه جهت دفع گرما سازند و اطراف آن را از خار شتر برآورند و از بيرون پيوسته آب به روى پاشند . و پيراهن كتان . و زر خالص . خيشفوج ( xaycafuj ) ا . پ . پنبه دانه . خيشوم ( xaycum ) ا . ع . بينى . و بن بينى . و اندرون بينى . و قسمت شامهء از رأس . و دماغهء كوه و پيش آمدگى كوه . ج : خياشيم . خيشى ( xayciyy ) ا . ع . خيش ساز و كرباس باف . خيص ( xays ) ا . ع . اندكى از عطا . و نلت منه خيصا يعنى چيزى اندك . خيص ( xays ) م . ع . خاص الشيئى خيصا ( از باب ضرب ) : كم و اندك گرديد آن چيز . خيص ( xis ) ع . ج . اخيص و خيصاء . خيص ( xayas ) ا . ع . خردى يك چشم و كلانى چشم ديگر ( و الفعل من سمع ) . خيصاء ( xays ' ) ص . ع . مؤنث اخيص . و زن كلان و ضعيف . و بزى كه يك شاخ وى راست استاده و شاخ ديگر بسرش چسبيده باشد . و زنى كه يك چشم وى خرد و ديگرى كلان باشد . و عنز خيصاء : ماده بز يك شاخ شكسته . و نيز خيصاء : عطيهء اندك . ج . خيص . خيصان ( xays n ) ا . ع . اندكى از مال . يق . خيصان من مال . خيصى ( xays ) ا . ع . اندكى از گياه . و اجتمعت خيصاهم : گرد آمد متفرق آنها و با هم منضم شدند . خيض ( xayyez ) ص . ع . سيف خيض : شمشير از آهن نرم و از آهن سخت . خيضعة ( xayza'at ) ا . ع . كلاه خود . و اختلاف آوازها در كارزار . و غبار . و معركه و ميدان جنگ . خيضف ( xayzaf ) ص . ع . بسيار تيز دهنده . خيط ( xayt ) ا . ع . رشته . ج : اخياط و خيوط و خيوطة . و گلهء شتر مرغ . و گروه ملخ . و درزى گرى . و خيط الرقبة : حرام مغز مهرهء گردن . و الخيط الابيض : صبح صادق . و الخيط الاسود : صبح كاذب . و تاريكى شب . و خيط باطل : سراب . و تار عنكبوت مانندى كه از هوا فرود آيد در سختى گرما و نيست گردد . و هوا . و خلو ميان دو چيز . و روشنى كه از تابدان درآيد . خيط ( xayt ) م . ع . خاط الثوب خيطا و خياطة ( از باب ضرب ) : دوخت آن جامه را . و خاطت الحية خيطا : رفت آن مار بر زمين . و خاط اليه خيطة : گذشت بر وى يك بار و يا بسرعت گذشت . خيط ( xit ) ا . ع . گروه ملخ . و گلهء شتر مرغ . ج : خيطان . خيط ( xayat ) ا . ع . درازى گردن . خيطاء ( xayt ' ) ص . ع . نعامة خيطاء : شتر مرغ دراز گردن . خيطان ( xit n ) ع . ج . خوط . و ج . خيط . خيطة ( xaytat ) ا . ع . ميخ . و رسن . و خيط كه با رسن انگبين چينان باشد . و جبهء پشمين آنها . خيطة ( xaytat ) م . ع . خاط خيطا و خيطة . مر . خيط . خيطف ( xaytaf ) ص . ع . جمل خيطف : شتر نر شتاب رو . خيطفى ( xaytaf ) ا . ع . سرعت رفتار . خيطل ( xaytal ) ا . ع . سگ و گربهء نر . خيطى ( xayt ) گلهء شتر مرغ . و گروه ملخ . خيعامة ( xay ' mat ) ص . ع . بد نام و از صفات مذمومهء مرد بد و بد نام است . خيعرة ( xay'arat ) ا . ع . سبكى و خفت . خيعل ( xay'al ) ا . ع . پوستين . و جامهء نادوخته فرجين . و پيراهن كه يك جانب وى دوخته و جانب ديگر نادوخته باشد و آن را زنان پوشند . و پيراهن بىآستين . و گرگ . و خليع . و غول . خيعلة ( xay'alat ) م . ع . خيعل پوشانيدن . يق : خيعله خيعلة . خيف ( xayf ) ا . ع . كرانه . و پوست پستان شتر و گاو و مانند آنها . و كرانهء پستان آنها . و